Czym jest choroba wieńcowa ?
Choroba wieńcowa (choroba niedokrwienna serca) jest zespołem chorobowym, który charakteryzuje się stałym lub napadowym niedokrwieniem serca spowodowanym znaczącym zwężeniem (niekiedy zamknięciem) światła tętnic wieńcowych, odżywiających mięsień serca.Choroba ta jest najczęstszym schorzeniem układu krążenia ludzi żyjących w krajach wysoko rozwiniętych, a zawał serca i nagła śmierć sercowa stanowią najczęstszą przyczynę zgonów. Istotą choroby jest stała lub okresowa nierównowaga między zapotrzebowaniem mięśnia sercowego na tlen i energię a możliwościami ich dostawy. Nierównowaga ta szczególnie wyraźnie zaznacza się w czasie wysiłku fizycznego wykonywanego przez osobę dotkniętą chorobą. Szybciej i silniej kurczące się wówczas serce potrzebuje więcej tlenu. Zwężone tętnice wieńcowe nie są w stanie sprostać takiemu zapotrzebowaniu. W sytuacji dochodzi do niedotlenienia mięśnia sercowego.
Jakie są czynniki ryzyka
- płeć oraz wiek - wraz z wiekiem rośnie ryzyko zachorowania. Najczęściej chorują mężczyźni w wieku od 40 do 55 lat
- okres pomenopauzalny u kobiet
- uwarunkowanie genetyczne - ryzyko jest większe jeśli występowała choroba wieńcowa u któregoś z krewnych (u mężczyzny przed 55. rokiem życia, u kobiety przed 65. rokiem życia). Jednak dotychczas nie jest znany gen ani zespół genów, które miałyby być odpowiedzialne za rozwój choroby.
- pochodzenie etniczne
Jakie są objawy choroby
Zwężone lub zamknięte tętnice wieńcowe powodują niedostateczną podaż tlenu do mięśnia sercowego, czyli niedotlenienie serca. Niedotlenienie może objawiać się następująco:
- brak objawów – „nieme” niedotlenienie (wykrywane tylko podczas badania EKG, tzw. „cichy” zabójca)
- dławica piersiowa
- duszność
- arytmia - skurcze dodatkowe, częstoskurcz i migotanie komór
- niewydolność krążenia
- dysfunkcja skurczowa lewej komory serca
- zawał mięśnia sercowego
Wśród rodzajów choroby wyróżnia się:
- dławicę piersiową stabilną
- dławicę piersiową niestabilną
- dławicę odmienną
- niedokrwienne uszkodzenie serca
- nieme niedokrwienie
- nagłą śmierć sercową
- zawał serca
Jak sprawdzić czy choroba nas nie dotyczy ?
Wywiad
Rozpoznanie choroby wieńcowej oparte jest w dużej mierze na wywiadzie lekarskim. Szczególnie łatwo ją rozpoznać, gdy chora osoba doświadcza "klasycznego" bólu wieńcowego.Spoczynkowe badanie EKG
Najbardziej dostępne dla pacjenta. W przypadku stabilnej choroby niedokrwiennej serca charakteryzuje się niestety niewielką precyzyjnością. W badaniu spoczynkowym EKG mogą być jednak uwidocznione "stare" zmiany, np. po przebytym zawale serca, stanowiące bezpośredni dowód choroby wieńcowej oraz objawy pośrednio wskazujące na tę chorobę: zaburzenia rytmu serca i przewodzenia (bloki serca).Badanie EKG wykonywane podczas występowania bólu
W tym badaniu pojawiają się zwykle istniejące charakterystyczne zmiany odpowiadające niedokrwiennu. W sytuacji, gdy EKG jest wykonywane w spoczynku, wyniki mogą być prawidłowe.24-Godzinne badanie EKG metodą HOLTERA
Badanie to może mieć bardzo istotne znaczenie, szczególnie dla wykrycia "niemego" niedokrwienia. Metodą tą wykrywa się aż u 70% chorych charakterystyczne dla niedokrwienia zmiany w EKG, które występują bez żadnych objawów klinicznych.Próba wysiłkowa
Jest znacznie bardziej miarodajna niż spoczynkowe EKG. Polega na wykonywaniu badania elektrokardiograficznego w czasie wysiłku fizycznego dozowanego w sposób kontrolowany. Próbę tę wykonuje się na cykloergometrze lub ruchomej bieżni. W czasie kontrolowanego wysiłku fizycznego przyspiesza praca serca, podwyższa ciśnienie tętnicze, pojawiają się zmiany w EKG. Często są one bardzo charakterystyczne i nie sposób ich przypisać niczemu innemu, jak tylko niedokrwieniu serca. Niestety próba wysiłkowa jest obarczona błędami. Należy pamiętać, że nie wszyscy chorzy mogą być poddani próbie wysiłkowej. Są liczne ograniczenia. Często zdarza się, że test wysiłkowy musi być dość wcześnie przerywany z powodu zmęczenia chorego. Wynik próby z reguły jest wtedy mało miarodajny. Pacjenci z miażdżycą kończyn dolnych nie mogą wykonać próby ze względu na bóle w łydkach już na wczesnym etapie próby.Badanie echokardiograficzne przeprowadzone w czasie dożylnego podawania leku
Coraz częściej zalecane jako alternatywa dla próby wysiłkowej. Podawany dożylnie lek przyspiesza czynność serca i zwiększa jego kurczliwość, a więc powoduje wzrost zapotrzebowania mięśnia serca na tlen, tak jak się to dzieje w czasie próby wysiłkowej na bieżni lub podczas pedałowania na cykloergometrze. Zaburzenia kurczliwości obserwowane w echokardiografie pojawiające się w czasie podawania leku (a które przed jego podaniem nie były widoczne) są pośrednim, ale bardzo "mocnym" dowodem istnienia choroby wieńcowej. Serce efektywnie kurczy się tylko wówczas, gdy dostawa tlenu zwiększa się wraz ze wzrostem jego zapotrzebowania.Tomografia komputerowa; 2 rodzaje
- uwidaczniająca obszary niedokrwienia serca, szczególnie w czasie próby wysiłkowej lub w czasie stymulacji farmakologicznej oraz po ich zakończeniu;
- uwidaczniająca regionalny przepływ wieńcowy, a także pozwalająca określić metabolizm mięśnia sercowego
Angiografia wieńcowa, czyli koronarografia
To „złoty” standard w diagnostyce choroby wieńcowej. Polega na rentgenowskim uwidocznieniu naczyń wieńcowych po podaniu do nich kontrastu. Metodą koronarografii można uwidocznić charakterystyczne dla choroby wieńcowej zwężenia tętnic.Jak się leczyć ?
Możemy wyróżnić 3 istotne punkty strategii postępowania z pacjentem:
- wyeliminowanie czynników ryzyka (papierosy, otyłość, zaburzenia lipidowe, cukrzyca, nadciśnienie tętnicze)
- zniesienie dolegliwości
- zapobieganie nawrotom
Istnieją 3 główne drogi leczenia schorzeń wieńcowych. Należą do nich:Modyfikacja stylu życia
To działania polegające na ograniczeniu wpływu czynników ryzyka na rozwój choroby, w tym m.in.: regularna kontrola ciśnienia tętniczego i stężenia cholesterolu, zaprzestanie palenia papierosów, modyfikacja diety, obniżenie masy ciała, zwiększenie aktywności fizycznej.Leczenie lekami – farmakologia
Stosowanie leków zmniejszających stężenie cholesterolu we krwi oraz powodujących obniżanie ciśnienia tętniczego. Wymierne korzyści przynosi także suplementacja kwasu foliowego. To leczenie zmniejsza stężenie we krwi homocysteiny, której nadmiar jest bardzo poważnym czynnikiem ryzyka choroby niedokrwiennej serca.Zabiegi na tętnicach wieńcowych
Choroba wieńcowa w łagodnej postaci nie wymaga leczenia innego niż farmakologiczne. W pozostałych przypadkach konieczna jest rewaskularyzacja (udrożnienie) tętnic wieńcowych za pomocą albo przezskórnej angioplastyki, polegającej na rozgnieceniu blaszki miażdżycowej przez rozprężający się pod dużym ciśnieniem balonik umieszczony w tętnicy wieńcowej, albo chirurgicznego wszczepienia pomostów (by-passów) z naczyń tętniczych i żylnych, omijających zwężenie. Współcześnie angioplastyka przezskórna jest "wzmocniona" wprowadzeniem do tętnicy wieńcowej, w miejscu zadziałania balonu, metalowego stentu, chroniącego (niestety nie we wszystkich przypadkach) tętnicę przed ponownym zwężeniem. W rozsianych zmianach miażdżycowych dotyczących obwodowych tętnic wieńcowych żadna z metod nie jest skuteczna. Obecnie w takich sytuacjach stosowane jest laserowe wytwarzanie w mięśniu serca nowych "naczyń", swego rodzaju przetok, przez które od naczynia do naczynia płynie krew bogata w tlen, odżywiając w sposób bezpośredni mięsień sercowy.Alternatywne metody leczenia
Choroba wieńcowa jest zawsze poważnym sygnałem ostrzegawczym i wszystkie alternatywne metody powinny być stosowane jedynie jako uzupełnienie postępowania lekarskiego. Wielu znanych naukowców i kardiologów z powodzeniem łączy metody konwencjonalne i alternatywne.Wysiłek fizyczny
Funkcję naczyń wieńcowych mogą poprawić ćwiczenia tak dobrane, aby ich wykonywanie pozwalało zwiększyć aktywność fizyczną bez wywoływania napadów dławicowych. W celu określenia maksymalnego bezpiecznego wysiłku fizycznego po przeprowadzeniu próby wysiłkowej, pacjent otrzymuje szczegółowy program stopniowego zwiększania wysiłku. Dzięki treningowi serce pracuje wydajniej, a organizm w większym stopniu wykorzystuje dostarczany tlen, zmniejszając obciążenie serca. Ćwiczenia pomagają także w tworzeniu krążenia obocznego w mięśniu sercowym, poprawiając przepływ krwi.Ziołolecznictwo
W leczeniu choroby wieńcowej zielarze polecają głóg, marzannę wodną i wiele innych ziół, które poprawiają przepływ krwi. Dla zapobiegania chorobie zalecają stosowanie czosnku, który zmniejsza stężenie cholesterolu i ciśnienie tętnicze. Można kupić także bezzapachowe preparaty zawierające czosnek, choć nie ustalono, czy działają one tak samo jak świeży czosnek.Medytacja i joga
Skuteczność tych metod w leczeniu choroby wieńcowej jest ciągle przedmiotem badań. Wstępne wyniki pokazują, że u niektórych pacjentów medytacja i joga zmniejszają zapotrzebowanie na leki i ograniczają stosowanie metod inwazyjnych.Leczenie dietą
Dla osób z chorobą wieńcową niezwykle ważne jest prawidłowe odżywianie. Zarówno lekarze, jak i osoby zajmujące się metodami alternatywnymi, zalecają dietę o małej zawartości tłuszczu i dużej zawartości błonnika. Dietetycy zalecają także przyjmowanie witaminy E, która jako przeciwutleniacz zmniejsza stężenie „szkodliwego” cholesterolu LDL. Zaleca się również lecytynę, jednak jej korzystne działanie, w odróżnieniu od działania witaminy E, nie jest dostatecznie uzasadnione.Bibliografia
„Choroby wewnętrzne” pod red. Prof. dr. Hab. Andrzeja Szeklika
„Rodzinna encyklopedia zdrowia” pod red. Jacka Fronczaka
„Choroba wieńcowa” - artykuł lek. med. Ryszarda Feldmana
„Choroba wieńcowa” – art. Aleksandra Walczaka (portal „senior.pl”)
Portal „Dbam o zdrowie”
Materiały informacyjne SANDOZ
